STUDY NOVELTY
By: Ambuj Kumar Singh
1. рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ 17 рдЬूрди рдХो 'рд╡िрд╢्рд╡ рдорд░ुрд╕्рдерд▓ीрдХрд░рдг рд╡ рд╕ूрдЦा рд░ोрдХрдеाрдо рджिрд╡рд╕' рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै । 17 рдЬूрди 1994 рдХो рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдорд╣ाрд╕рднा рдиे рдЗрд╕ рджिрд╡рд╕ рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдеी, рдЬो 1995 рд╕े рдордиाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै । рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдЗрд╕ рджिрд╡рд╕ рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै - рдЙрдж्рдзाрд░ । рднूрдоि । рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд▓ाрдн : рд╣рдо рд╕्рд╡рд╕्рде рднूрдоि рдХे рд╕ाрде рдмेрд╣рддрд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддे рд╣ैं ।
2. рдпूрд░ोрдкीрдп рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдПрдЬेंрд╕ी 'рд╡िрд╕ा рд╡ुрдбрд╕ैрдЯ' рдиाрдордХ рджुрдиिрдпा рдХा рдкрд╣рд▓ा рд▓рдХрдб़ी рдХा рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рд▓ांрдЪ рдХрд░ेрдЧी । рдЗрд╕ рдиैрдиो рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдХो 2021 рдХे рдЕंрдд рддрдХ рди्рдпूрдЬीрд▓ैंрдб рд╕े рд▓ांрдЪ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा ।
3. рдм्рд░िрдХ्рд╕ рд╕ंрдЧрдарди рдХी 15рд╡ीं рд╡рд░्рд╖рдЧांрда (6 рд╕िрддंрдмрд░ 2006 рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд) рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рдм्рд░िрдХ्рд╕ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдХे рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХी рдоेрдЬрдмाрдиी IIT-Bombay рдиे рдХी । рдпрд╣ рдЖрдпोрдЬрди рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХ рдоोрдмिрд▓िрдЯी рдХी рдеीрдо рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा ।
4. 'рдлेрд╕рдмुрдХ' рдиे рдЖрд░ंрдн рдЗंрдбिрдпा рдЗрдиीрд╢िрдПрдЯिрд╡, рд╕ाрдЗрдмрд░ рдкीрд╕ рдлाрдЙंрдбेрд╢рди рддрдеा рдЕрд░्рдкрдг рдЬैрд╕े рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ंрдЧрдардиों рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рдмाрд▓ рд╢ोрд╖рдг рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯिंрдЧ рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиे рдХी 'рд░िрдкोрд░्рдЯ рдЗрдЯ, рдбोंрдЯ рд╢ेрдпрд░ рдЗрдЯ' рдкрд╣рд▓ рд╢ुрд░ू рдХी рд╣ै । рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЖрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рдмाрд▓ рд╢ोрд╖рдг рд╕ंрдмंрдзी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдЪिंрддा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдлेрд╕рдмुрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдпрд╣ рдХрджрдо рдЙрдаाрдпा рд╣ै ।
5. рдПрд╢िрдпाрдИ рд╡िрдХाрд╕ рдмैंрдХ (рдПрдбीрдмी) рддрдеा рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдоें 'рдЪेрди्рдирдИ-рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдЧрд▓िрдпाрд░े' рдоें рдкрд░िрд╡рд╣рди рд╕ंрдкрд░्рдХ (590 рдХिрдоी рд▓ंрдмे) рдоें рд╕ुрдзाрд░ рддрдеा рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХो рд╕ुрдЧрдо рдмрдиाрдиे рд╣ेрддु 484 рдоिрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░ рдХे рдПрдХ рдЛрдг рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдП рд╣ैं । рдпрд╣ рдЧрд▓िрдпाрд░ा 'рдкूрд░्рд╡ी рддрдЯ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрд▓िрдпाрд░े' (рднाрдЧीрджाрд░ рдПрдбीрдмी) рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै, рдЬो рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рд╕े рддрдоिрд▓рдиाрдбु рддрдХ рдлैрд▓ा рд╣ै ।
6. рдкрддрди, рдкोрдд рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд╣рди рдФрд░ рдЬрд▓ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рддрдеा рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे 'рд▓ोрдерд▓' (рд╕िंрдзु рд╕рдн्рдпрддा рдХा рд╕्рдерд▓) рдоें 'рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдоुрдж्рд░ी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдкрд░िрд╕рд░' рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдП рд╣ैं । рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдоुрдж्рд░ी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдкрд░िрд╕рд░ рднाрд░рдд рдХी рд╕рдоुрдж्рд░ी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ोрдЧा, рддрдеा рдпрд╣ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкрд░्рдпрдЯрди рд╕्рдерд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा ।
7. рдЖрд░्рдеिрдХ рдоाрдорд▓ों рдХी рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ीрдп рд╕рдоिрддि рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें 'рдЧрд╣рд░े рд╕рдоुрдж्рд░ рдЕрднिрдпाрди' рдкрд░ рдкृрде्рд╡ी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХे рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдХो рд╕्рд╡ीрдХृрддि рджी рд╣ै । 4077 рдХрд░ोрдб рд░ुрдкрдП рдХे рдЗрд╕ 5 рд╡рд░्рд╖ीрдп рдоिрд╢рди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै, рдЧрд╣рд░े рд╕рдоुрдж्рд░ рдХे рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдиा рдФрд░ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ीрдп рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХे рд╕рддрдд рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рдЧрд╣рд░े рд╕рдоुрдж्рд░ рдХी рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा ।
8. рдЬрдирдЬाрддि рдХाрд░्рдп рдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдЕрд░्рдЬुрди рдоुंрдбा рдиे 'рдЖрджि рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдкोрд░्рдЯрд▓' рдХा рд╢ुрднाрд░ंрдн рдХिрдпा рд╣ै । рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо (UNDP) рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рдЗрд╕ рдкोрд░्рдЯрд▓ рд╕े рджेрд╢ рднрд░ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХी рд╡्рдпाрдкрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рдЬрдирдЬाрддि рд╕рдоुрджाрдп рдХो рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдИ рдЬाрдПрдЧी ।
9. рднाрд░рддीрдп рджूрд░рд╕ंрдЪाрд░ рдиिрдпाрдордХ рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг (рдЯ्рд░ाрдИ) рдиे рдбीрдЯीрдПрдЪ рддрдеा рдХेрдмрд▓ рдЯीрд╡ी рд╕рдм्рд╕рдХ्рд░ाрдЗрдмрд░्рд╕ рдХे рд▓िрдП 'рдЪैрдирд▓ рдЪрдпрдирдХрд░्рддा рд╡ेрдм рдкोрд░्рдЯрд▓' рд▓ांрдЪ рдХिрдпा рд╣ै । рдпрд╣ рдЙрди рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै, рдЬो рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рдЪैрдирд▓ рд╕ेрд▓ेрдХ्рдЯрд░ рдПрдк рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рде рдеे ।

Comments
Post a Comment